İşyerlerinde kullanılan her türlü iş ekipmanının belirli aralıklarla periyodik kontrolden geçirilmesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun getirdiği temel yükümlülüklerden biridir. 23 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ndeki değişiklik, periyodik kontrol süreçlerini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu yazıda, iş ekipmanları periyodik kontrollerinin yasal çerçevesini, 2026 güncel düzenlemelerini ve işverenlerin uyması gereken kuralları kapsamlı şekilde ele alıyoruz.
İş Ekipmanları Periyodik Kontrol Nedir?
İş ekipmanları periyodik kontrol, işyerinde kullanılan makine, cihaz ve teçhizatın güvenli çalıştığından emin olmak için belgeli ve yetkili kişilerce belirli sürelerde yapılan muayene ve test süreçleridir. Bu kontroller, ekipmanın yapısal bütünlüğünü, güvenlik donanımlarını ve operasyonel performansını değerlendirir.
Periyodik kontroller sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda iş kazalarının önlenmesinde en etkili araçlardan biridir. Zamanında tespit edilen bir arıza veya yıpranma, potansiyel bir ölümcül kazayı engelleyebilir.
Periyodik Kontrolün Temel Amaçları
- İş kazası risklerinin önceden tespit edilmesi ve önlenmesi
- Ekipmanın yasal standartlara uygunluğunun doğrulanması
- Çalışan yaşamı ve sağlığının korunması
- İşverenin hukuki sorumluluğunun yerine getirilmesi
- Ekipmanın ömrünün uzatılması ve verimliliğin artırılması
- Üretim kesintilerinin minimize edilmesi
Periyodik Kontrol ve Muayene Kavramları Arasındaki Fark
Sıklıkla birbirine karıştırılan “periyodik kontrol” ve “muayene” kavramları aslında farklı anlamlara gelir. Muayene (MUY), ekipmanın ilk defa kullanılmadan önce yapılan ilk kontroldür. Periyodik kontrol ise kullanım süresince belirli aralıklarla tekrarlanan muayenelerdir. Her ikisi de 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik kapsamında zorunludur.
İş Ekipmanları Yönetmeliği 2025 Değişiklikleri
23 Aralık 2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde önemli düzenlemeler yapılmıştır. Bu değişiklikler 2026 yılı itibarıyla yürürlüktedir ve işverenlerin güncel uyum süreçlerini gözden geçirmesini gerektirmektedir.
2025 Değişikliğinde Neler Değişti?
Yeni düzenlemenin getirdiği başlıca değişiklikler şunlardır:
- Periyodik kontrol süreleri güncellendi: Bazı ekipman kategorileri için kontrol periyotları yeniden tanımlandı
- Yetkili muayene kuruluşları tanımı netleştirildi: Belgelendirme ve akreditasyon gereksinimleri güçlendirildi
- Dijital kayıt tutma zorunluluğu: Kontrol kayıtlarının elektronik ortamda saklanması teşvik edildi
- Risk değerlendirmesi entegrasyonu: Periyodik kontrol sonuçlarının risk değerlendirmesi sürecine entegre edilmesi zorunlu hale getirildi
- Tanımlayıcı numaralandırma sistemi: Ekipmanların izlenebilirliği için seri numarası ve kayıt sistemi güncellendi
Bu değişikliklerin detaylı değerlendirmesi için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu mevzuat rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hangi İş Ekipmanları Periyodik Kontrole Tabidir?
Yönetmeliğe göre periyodik kontrole tabi iş ekipmanları şu şekilde sınıflandırılır:
1. Basınçlı Ekipmanlar
Kazanlar, basınçlı kaplar, buhar jeneratörleri ve kompresörler gibi basınçlı ekipmanlar, yüksek risk profili nedeniyle yıllık periyodik kontrole tabidir. Bu ekipmanların patlama riski taşıması, kontrol süreçlerini daha da kritik hale getirir.
Basınçlı ekipmanların kontrolüyle ilgili detaylı bilgi için işyerinde basınçlı kap ve tank güvenliği rehberimizi inceleyebilirsiniz.
2. Kaldırma ve İletme Ekipmanları
Vinçler, forkliftler, kaldırma halatları, askılı platformlar ve asansörler bu gruba dahildir. Yönetmeliğe göre yıllık periyodik kontrole tabi olan bu ekipmanlar, her kullanım öncesi operatör kontrolü de gerektirir.
Kaldırma işlemlerinde İSG önlemleri için kaldırma ve taşıma işlemleri İSG rehberimize göz atabilirsiniz.
3. Elektrik Ekipmanları
Elektrik panoları, topraklama sistemleri, jeneratörler ve elektriksel koruma düzenleri periyodik kontrole tabidir. Elektrik güvenliğinin önemi ve İSG yükümlülükleri hakkında elektrik güvenliği ve İSG rehberimizi inceleyebilirsiniz.
4. Mekanik Ekipmanlar ve İş Makineleri
Tornalar, freze tezgahları, presler, CNC makineleri ve benzeri mekanik iş ekipmanları yıllık periyodik kontrole tabidir. Makine koruyucuları ve güvenlik düzenekleri bu kontrollerin odak noktasıdır.
5. Basınçlı Boru Hatları ve Tesisat
Endüstriyel tesisatlarda kullanılan basınçlı boru hatları, buhar boruları ve doğal gaz boru sistemleri de periyodik kontrole tabi ekipmanlar arasındadır.
6. Yangın Söndürme Sistemleri ve Ekipmanları
Yangın söndürme cihazları, sprinkler sistemleri ve yangın algılama sistemleri yıllık periyodik kontrole tabidir. Bu ekipmanların çalışır durumda tutulması acil durum müdahalesinde hayati önem taşır.
Periyodik Kontrol Süreleri ve Tablosu
İş ekipmanlarının periyodik kontrol süreleri, yönetmeliğin Ek-III’ünde detaylı olarak tanımlanmıştır. Aşağıdaki tabloda en yaygın ekipman kategorileri ve kontrol periyotları yer almaktadır:
| Ekipman Kategorisi | Periyodik Kontrol Süresi | Kontrol Türü |
|---|---|---|
| Kazanlar ve basınçlı kaplar | 1 yıl | Periyodik muayene ve test |
| Kaldırma ekipmanları (vinç, forklift) | 1 yıl | Periyodik muayene |
| Topraklama tesisatı | 1 yıl | Ölçüm ve muayene |
| Elektrik tesisatı | 1 yıl | Periyodik muayene |
| Yangın söndürme cihazları | 1 yıl | Periyodik kontrol |
| Asansörler | 1 yıl | Periyodik muayene |
| Kompresörler | 1 yıl | Periyodik muayene ve test |
| İş makineleri (iş makinesi sınıfı araçlar) | 1 yıl | Periyodik muayene |
| Buhar boru hatları | 1 yıl | Periyodik muayene |
| Parlayıcı ve yanıcı sıvı depolama tankları | 1 yıl | Periyodik muayene ve test |
Not: Bazı özel ekipmanlar için kontrol süreleri farklılık gösterebilir. Güncel süreler için yönetmeliğin ilgili ekini kontrol ediniz.
Periyodik Kontrol Kim Tarafından Yapılır?
İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri aşağıdaki yetkili kişiler ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilir:
A Tipi Muayene Kuruluşları
TÜRKAK tarafından akredite edilmiş, A Tipi Muayene Kuruluşları bağımsız üçüncü taraf muayene hizmeti sunar. Bu kuruluşlar, yüksek risk kategorisindeki ekipmanların (basınçlı kaplar, kaldırma ekipmanları vb.) periyodik kontrollerini gerçekleştirmeye yetkilidir.
B Tipi Muayene Kuruluşları
İşyeri内部的 olarak oluşturulan muayene ekipleri, B Tipi Muayene kapsamında bazı düşük ve orta riskli ekipmanların periyodik kontrollerini yapabilir. Ancak bu ekiplerin belirli yeterlilik şartlarını sağlaması gerekir.
Mühendislik Fakültesi Bölümleri
Üniversitelerin ilgili mühendislik fakültesi bölümleri de yetkili muayene kuruluşu olarak faaliyet gösterebilir. Bu kuruluşlar özellikle akademik düzeyde uzmanlık gerektiren kontrollerde tercih edilir.
İşverenin Periyodik Kontrole İlişkin Yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun ve İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında işverenin periyodik kontrole ilişkin yükümlülükleri şunlardır:
1. Kontrol Takviminin Oluşturulması
İşveren, işyerindeki tüm ekipmanların periyodik kontrol takvimini oluşturmak ve bu takvime uygun olarak kontrolleri gerçekleştirmekle yükümlüdür. Kontrol takvimi, ekipmanın türüne ve yönetmelikte belirtilen sürelere göre düzenlenmelidir.
2. Kayıt Tutma Zorunluluğu
Yapılan tüm periyodik kontrollerin kayıtları en az 5 yıl süreyle saklanmalıdır. 2025 değişikliğiyle birlikte dijital kayıt tutma zorunluluğu da getirilmiştir. Kayıtlar, İSG kuruluna ve denetime yetkili memurlara ibraz edilmelidir. Dijital kayıt sistemlerinde raporlar PDF formatında arşivlenmeli, elektronik imza ile onaylanmalı ve yedekleme prosedürlerine uygun şekilde saklanmalıdır. Kağıt ortamda tutulan kayıtlar da geçerli olmakla birlikte, dijital ortama aktarılması önerilmektedir.
3. Uygunsuzlukların Giderilmesi
Periyodik kontrol sonucunda tespit edilen uygunsuzlukların belirlenen süre içinde giderilmesi işverenin sorumluluğundadır. Uygunsuzluk giderilene kadar ekipmanın kullanımı durdurulmalıdır. Muayene raporunda belirtilen uygunsuzluklar, çalışanlara bildirilmeli ve ekipmanın güvenli hale getirilmesi için gerekli tadilat, onarım veya değiştirme işlemleri vakit kaybedilmeden gerçekleştirilmelidir. Uygunsuzluk giderildikten sonra ekipmanın yeniden kontrolü yapılarak uygunluk belgesi alınmalıdır.
4. İSG Kurulu Bilgilendirmesi
Periyodik kontrol sonuçları ve raporlar İSG kuruluna sunulmalıdır. 50’den fazla çalışanı olan ve tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde İSG kurulu kurulumu zorunludur. Bu konuda detaylı bilgi için İSG kurulu kurulum rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Periyodik Kontrol Yapılmazsa Ne Olur?
Periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ciddi hukuki ve mali sonuçlar doğurur:
İdari Para Cezaları
6331 sayılı Kanun’un 26. maddesi uyarınca, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerinin yaptırılmaması idari para cezası yaptırımı gerektirir. 2026 yılı itibarıyla ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır.
İş Kazası Durumunda Sorumluluk
Periyodik kontrolü yapılmamış bir ekipmanın neden olduğu iş kazasında, işverenin ağır ihmal durumu söz konusu olabilir. Bu durum hem cezai sorumluluğu hem de tazminat yükümlülüğünü artırır.
SGK ve İş Müfettişi Denetimleri
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri tarafından yapılan denetimlerde periyodik kontrol kayıtları öncelikli olarak incelenir. Eksik veya geç yapılmış kontroller tespit edildiğinde süreli düzeltme verilebilir veya doğrudan ceza kesilebilir.
Risk Değerlendirmesi ile Periyodik Kontrol Entegrasyonu
İSG yönetim sisteminin etkin çalışması için periyodik kontrol sonuçlarının risk değerlendirmesi süreciyle entegre edilmesi zorunludur. 2025 değişikliği bu entegrasyonu açıkça düzenlemiştir.
Entegrasyon Adımları
- Periyodik kontrol sonuçlarının risk değerlendirmesi belgesine kaydedilmesi
- Tespit edilen uygunsuzlukların düzeltilme sürelerinin risk değerlendirmesinde izlenmesi
- Ekipman bazlı risk puanlamasının kontrol sonuçlarına göre güncellenmesi
- Yeni ekipman alımında risk değerlendirmesinin güncellenmesi
- Kontrol periyotlarının risk seviyesine göre revize edilmesi
Risk değerlendirmesi süreçleri hakkında kapsamlı bilgi için risk değerlendirmesi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İş Ekipmanlarında Güvenlik Donanımları ve KKD
Periyodik kontrollerde güvenlik donanımlarının işlerliği de kontrol edilir. Kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı, ekipman güvenliğinin tamamlayıcı unsurudur. Bu konuda detaylı bilgi için KKD kullanımı ve İSG yükümlülükleri rehberimizi okuyabilirsiniz.
Ayrıca iş kazası sonrası kök neden analizi süreçlerinde periyodik kontrol kayıtları kritik kanıt niteliğindedir. İş kazası kök neden analizi rehberimizi bu bağlamda inceleyebilirsiniz.
Dijital Dönüşüm ve Periyodik Kontrol
2025 yılındaki yönetmelik değişikliği, periyodik kontrol süreçlerinin dijitalleşmesini teşvik etmektedir. Geleneksel kağıt tabanlı kayıt sistemlerinin yerini gitgide bulut tabanlı İSG yazılımları almaktadır. Bu dönüşüm hem denetim süreçlerini hızlandırmakta hem de hata payını minimize etmektedir. Dijital İSG yönetim sistemleri sayesinde:
- Kontrol takvimleri otomatik hatırlatmalarla takip edilebilir
- Raporlar bulut tabanlı sistemlerde güvenle saklanabilir
- Ekipman envanteri dijital olarak yönetilebilir
- Uygunsuzluk takibi ve düzeltici faaliyet süreçleri otomatikleştirilebilir
- İSG kurulu ve denetim kuruluşlarıyla veri paylaşımı hızlanır
ZER OSGB Olarak Periyodik Kontrol Hizmetlerimiz
Ankara Ostim’de faaliyet gösteren ZER OSGB, işyerlerinin iş ekipmanları periyodik kontrol süreçlerinde uçtan uca destek sunmaktadır. Hizmetlerimiz kapsamında:
- İş ekipmanı envanterinin çıkarılması ve sınıflandırılması
- Periyodik kontrol takviminin oluşturulması
- Yetkili muayene kuruluşlarıyla koordinasyon sağlanması
- Kontrol raporlarının değerlendirilmesi ve arşivlenmesi
- Uygunsuzlukların giderilmesine yönelik düzeltici faaliyet önerileri
- Risk değerlendirmesi ile entegre İSG yönetim sistemi kurulması
Periyodik kontrol yükümlülüklerinizi yerine getirmek ve profesyonel OSGB hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Ayrıca İSG eğitimlerimiz hakkında da detaylı bilgi mevcuttur.
Dış Kaynaklar ve Referanslar
İş ekipmanları periyodik kontrolleriyle ilgili güncel mevzuat ve yönetmelik değişikliklerini aşağıdaki kaynaklardan takip edebilirsiniz:
- Resmî Gazete — İş Ekipmanları Yönetmeliği Değişikliği (23.12.2025)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — İSG Mevzuatı
Sonuç
İş ekipmanları periyodik kontrolü, 6331 sayılı Kanun’un getirdiği temel yükümlülüklerden biri olup iş kazalarının önlenmesinde kritik bir rol oynar. 23 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik değişikliği, periyodik kontrol süreçlerini dijitalleştirme ve risk değerlendirmesiyle entegre etme konusunda yeni yükümlülükler getirmiştir. İşverenler, kontrol takvimlerini güncel tutmalı, yetkili muayene kuruluşlarıyla işbirliği yapmalı ve kayıt altına alma zorunluluğuna dikkat etmelidir.
Periyodik kontrol yükümlülüğünün ihlali yalnızca idari para cezasıyla sonuçlanmaz; olası bir iş kazasında işverenin ağır ihmal sorumluluğunu da doğurur. Bu nedenle, ekipman envanterinin düzenli tutulması, kontrol takviminin eksiksiz izlenmesi ve uygunsuzlukların zamanında giderilmesi hayati önem taşımaktadır. 2026 yılı güncel düzenlemeleri çerçevesinde dijital kayıt sistemlerine geçiş yapılması, hem denetim süreçlerini kolaylaştıracak hem de işyerlerinin İSG uyum sürecini güçlendirecektir.
ZER OSGB olarak, işyerlerinizin periyodik kontrol süreçlerinde her aşamada profesyonel destek sunuyoruz. Ankara ve çevresinde hizmet veren ekibimiz, iş ekipmanlarınızın yasal uyumunun sürekli olarak sağlanması için yanınızda olmaktadır. Detaylı bilgi ve ücretsiz keşif için zerisg.com.tr adresinden bize ulaşabilirsiniz.